In mijn vorige column vertelde ik over George Michael die volgens mij aan het metabool syndroom leed op basis van foto’s die kort voor zijn overlijden waren genomen.

Vervolgens kreeg ik van een paar lezers de enigszins verontwaardigde reactie dat het niet mogelijk is om op basis van iemands uiterlijk meteen een oordeel te vellen over wat er met een persoon aan de hand is. Lees hier de column over George Michael.

Op het eerste gezicht..

Inderdaad kan een dergelijk eerste oordeel in veel gevallen te kort door de bocht zijn. Echter vaak wijst ons uiterlijk wel degelijk direct naar een bepaalde aandoening of ziekte. Niet alleen artsen, maar ook niet-medici kunnen vaak op basis van het uiterlijk van een persoon vertellen wat er aan de hand is. Dit betreft niet alleen of iemand er gezond of ongezond uitziet, gelukkig of ongelukkig, opgewekt of terneergeslagen. Ook specifieke diagnoses kunnen vaak op de basis van ons uiterlijk worden gesteld, vooral indien het erfelijke, neurologische of hormonale afwijkingen betreft.

Zo zullen de meesten van ons bijvoorbeeld onmiddellijk het syndroom van Down en de ziekte van Parkinson herkennen. De lijst met aandoeningen die aan de hand van iemands uiterlijk kunnen worden gesteld is echter veel langer zoals de ziekte van Wilson, ziekte van Cushing, spasticiteit, ziekte van Bechterew en geelzucht. Soms kan zelfs een diagnose worden gesteld door naar de handen te kijken. Zo kunnen gezwollen vingerkootjes wijzen op het bestaan van reuma, erg grote handen op een tumor van de hypofyse in de hersenen en zogenaamde trommelstokvingers waarbij de vingertoppen abnormaal zijn verdikt op bepaalde afwijkingen aan hart of longen.

Ziekte van Addison

Een bijzondere afwijking waar ik wat meer over wil vertellen is de ziekte van Addison. Deze ziekte wordt veroorzaakt doordat de bijnieren niet goed functioneren waardoor ze te weinig hormonen aanmaken. De symptomen kunnen soms sluipend optreden en variëren van spierzwakte en gewichtsverlies tot een te lage bloeddruk en toegenomen huidpigmentatie. Zo leed een van mijn vrienden jarenlang aan slapeloosheid en klaagde hij over vermoeidheid. Hij was zelf overtuigd dat het kwam door de stress op zijn werk. Op een zeker moment in de winter ontmoette ik hem weer, nadat ik hem gedurende enige tijd niet had gezien. Het viel me op dat hij er zo gebruind uitzag en vroeg hem naar zijn vakantie. Hij antwoordde dat hij echter al maanden niet buiten Nederland was geweest en ineens wist ik het.

Mijn vriend had een bruine huid gekregen zonder dat hij in de zon was geweest en leed waarschijnlijk aan de ziekte van Addison wat vervolgens door bloedtesten werd bevestigd. Sedertdien slikt hij dagelijks het hormoon hydrocortison en de symptomen zijn ondertussen verleden tijd.

Historisch debat

Een tot de verbeelding sprekende gebeurtenis waar de ziekte van Addison invloed op heeft gehad was de Amerikaanse presidentsverkiezing van 1960 tussen de republikein Richard Nixon en de democraat John F. Kennedy. Beide kandidaten lagen in de opiniepeilingen nek aan nek en er werd reikhalzend uitgekeken naar het debat tussen de ervaren Nixon die op dat moment vicepresident was onder Dwight Eisenhower en de veel jongere senator Kennedy. Bijzonder aan het debat was dat voor de eerste maal in de geschiedenis een dergelijk debat naast de radio ook op de televisie werd uitgezonden. Na afloop van het debat waren de radioluisteraars het eens: Nixon had het debat duidelijk gewonnen! Echter de meeste mensen hadden het debat gevolgd via de televisie en oordeelden daarentegen dat Kennedy de winnaar was.

Uiterlijk Kennedy

Achteraf was het duidelijk dat Nixon het debat weliswaar op inhoud had gewonnen, maar de televisiekijkers hadden gezien dat het gezicht van Nixon er na de afmattende verkiezingscampagne bleek en vermagerd uitzag. En zij hadden ook gezien dat Kennedy er veel gezonder uitzag wat werd veroorzaakt door zijn volle gezicht en getinte huidskleur. Op basis daarvan maakte Kennedy een veel betere indruk op de kijker dan Nixon en Kennedy werd vervolgens met een nipte meerderheid tot president gekozen. Wat tot na de moord op Kennedy zorgvuldig geheim bleef was dat hij aan een ernstige vorm van de ziekte Addison leed waardoor hij altijd een gebruind uiterlijk had. Bovendien werd hij daarvoor behandeld met hoge doseringen corticosteroïden die zorgden voor een vol gezicht met goed gevulde wangen.

Ons uiterlijk doet ertoe en een geoefend oog kan vaak in één oogopslag waarnemen of iemand gezond is of niet en soms ook nog zien wat er specifiek aan de hand is.

Het is dus achteraf niet onwaarschijnlijk dat de door de ziekte van Addison veroorzaakte uiterlijke veranderingen bij Kennedy hem in 1960 het presidentschap hebben opgeleverd. We zullen echter nooit weten of er in 1961 zonder president Kennedy een Cuba crisis was geweest en of die dan ook zonder kernoorlog met de toenmalige Sovjet Unie had kunnen worden beëindigd.

Bekijk hier een televisiereportage over het debat met oorspronkelijk materiaal.